Melkziekte

Betekenis en oorzaken van melkziekte

Melkziekte is voor elke melkveehouder een bekend fenomeen

Melkziekte is een belangrijke aandoening van melkkoeien in de transitieperiode1. Het wordt veroorzaakt door een accuut gebrek aan calcium in het bloed en treedt op kort na het afkalven, of soms ook tijdens het afkalven of net ervoor. De start van de lactatie zorgt voor een enorme toename van de behoefte aan calcium. Vergeleken met een droge koe, is gemiddeld 80 gram calcium extra per dag nodig3. Door het op gang komen van de melkproductie wordt calcium uit het bloed onttrokken waardoor het calciumgehalte in het bloed gevaarlijk laag kan worden. De koe krijgt dan problemen met spier- en zenuwfuncties en zakt door de poten. Als de hartspier niet meer voldoende kan samentrekken zal de koe sterven aan melkziekte. De melkziektegevallen die klinisch duidelijk zichtbaar zijn, zijn slechts het topje van de ijsberg. 5-10% van de koeien krijgt hiermee te maken kort na afkalven1,2. Voor elk klinisch geval zijn er 3 tot 6 andere koeien op het bedrijf die kunnen lijden aan subklinische (niet zichtbare) melkziekte3. Melkziekte brengt een behoorlijke directe en indirecte financiële schade met zich mee.

bovikalc-vrij-van-melkziekte-ijsberg

 

Wat is calcium?

Calcium is een scheikundig element, een atoom zoals koolstof, waterstof en zuurstof. Atomen zijn de bouwstenen van moleculen. Voorbeelden van moleculen met calcium zijn krijt, ook wel kalk of calciumcarbonaat genoemd, en gips of calciumsulfaat. Ook onze botten en tanden zijn opgebouwd uit calcium in de vorm van calciumfosfaat. Daarnaast heeft calcium ondermeer belangrijke functies bij signaaloverdracht en spieractiviteit.

Wat gebeurt er bij te weinig calcium?

Is er te weinig calcium in het bloed, dan zullen zenuwsignalen en spiersamentrekkingen niet vlot verlopen. Dit is de reden waarom koeien met een calciumtekort (= hypocalcemie of melkziekte) staan te trillen en door hun poten zakken. De koe zal sterven als de belangrijkste spier in haar lichaam, het hart, niet voldoende meer kan samentrekken.

Calciumconcentratie in bloed rondom afkalven:

 
bovikalc-vrij-van-melkziekte-calciumconcentratie-grafiek 

Risicofactoren

Alle koeien lopen risico rondom afkalven, maar verhoogde risicofactoren zijn3,4:
 - Hoge conditiescore
 - Hoge melkgift in de voorgaande lactatie
 - Eerder melkziekte gehad
 - Kreupelheid

Wat zijn de zichtbare symptomen van melkziekte?

De eerste zichtbare tekenen zijn trillingen, daarna wankelen.
Verminderde eetlust en dus verminderde voeropname, herkauwen en ontlasting verminderen of houden volledig op, temperatuur daling van 0,5 0C, sloom
De koe gaat liggen, vaak met de kop in de flank, is sloom en haar lichaamstemperatuur kan aanzienlijk dalen, spiertrillen, knarse tanden en koude oren.
Zonder behandeling gaat de koe liggen met gestrekte poten, de koe raakt in coma en sterft.

Subklinische melkziekte
Nog belangijker is het behandelen van dieren met subklinische melkziekte. Dit zijn koeien met een bloed-calciumconcentratie onder de normaalwaarde, maar zonder duidelijke symptomen. Hieraan moet worden gedacht bij dieren waarbij het afkalven niet op gang komt en die rondom het afkalven slecht vreten. Vaak zijn dit koeien met een te royale conditie, die eerder melkziekte hebben gehad, kreupel zijn geweest in de droogstand of een hoge melkproduktie hadden in de vorige lactatie. Het advies is om deze dieren met melkziekte of een geschiedenis van melkziekte een Bovikalc bolus te geven en een tweede bolus 12 tot 24 uur later om het risico op melkziekte hiermee te verminderen. “Als een koe het afkalfhok ingaat en er is twijfel, zet dan Bovikalc in!” is een vaak herhaalde kreet.

Referenties:
  1. Mulligan et al (2006) Irish Vet J. VOL 59 (12) P697–702
  2. Sampson et al (2009) Veterinary therapeutics 10 (3), 131–139
  3. Houe et al (2001) Acta vet Scanda 42, 1–29
  4. Degaris et al (2009). The veterinary journal. 176 58–69